About

N.B. Deze pagina wordt nog bewerkt

Inleiding

“ Zij verbleven daar in nachtwaken, in tranen en gebeden….ofschoon zijn dood niet te beklagen valt, omdat er een goed leven aan voorafgegaan is”, zo besluit een anonieme auteur zijn levensbeschrijving van keizer Hendrik IV.[1] Een goed leven? Hendrik IV?  De koning die drie dagen bibberend in de sneeuw voor de poort van Canossa moest doorbrengen, meermaals afgezet door de vorsten en door de paus in de ban gedaan, verraden door zijn eigen zoons, “antichrist” en “tiran”, beschuldigd van alles wat God verboden heeft. Een goed leven. Dit vraagt om opheldering.

Hendrik IV is de geschiedenis in gegaan als de grootste pechvogel die ooit de keizerskroon heeft gedragen; zijn leven: een aaneenschakeling van oorlog en geweld. 62 keer zou hij ten strijde getrokken zijn volgens William van Malmesbury en de Kaiserchronik. Dit is niet waar. Een nauwkeurige telling van het aantal veldtochten dat door Hendrik IV werd aangevoerd, levert niet meer dan 32 gevechten op, en dat in een regeerperiode van 40 jaar. Dat is minder dan één gevecht per jaar, waarmee Hendrik IV zelfs onder het gemiddelde komt van zijn vader, de “vrome” Hendrik III, die in zijn 17 jaar durende regering 15 keer oorlog voerde. De piek in de gevechtshandelingen lag tussen 1077 en 1088, toen Hendrik IV zich moest verdedigen tegen de antikoningen Rudolf van Rheinfelden en Hermann van Salm. In die tijd trok hij gemiddeld twee tot drie keer per jaar ten strijde. Daar staat tegenover dat de jaren 1066 tot 1075 en de periode van 1092 tot 1105 bijna zonder veldslagen verliepen. Er waren politieke spanningen, maar die werden langs diplomatieke kanalen uitgevochten.

Het zou ook onjuist zijn te veronderstellen dat de onfortuinlijke keizer alleen maar nederlagen geleden zou hebben. Integendeel, doorgaans maakte hij gehakt van zijn tegenstanders. In 1075 versloeg hij de Saksen, in 1080 Rudolf van Rheinfelden, in 1088 Hermann van Salm en in 1084 verdreef hij paus Gregorius VII, die kort daarna overleed.

Na meer dan 15 jaar strijd met de Saksen had de keizer genoeg van dit hertogdom. Hij verklaarde dat hij geen Saksisch grondgebied meer zou betreden, op voorwaarde dat de Saksen zijn zoon als opvolger zouden erkennen[2] en hij is daar ook inderdaad niet meer geweest. In 1096 wist hij een akkoord te bereiken met de Welfen en in 1102 trad hij nog eenmaal krachtig op in Vlaanderen, om nog een paar successen uit zijn laatste levensjaren te noemen.

Hendrik IV dankt zijn bekendheid aan de spreekwoordelijk geworden “gang naar Canossa”, een vernederende maar ook tactisch slimme onderneming. Bibliotheken zijn volgeschreven over dit onderwerp. In het leven van Hendrik IV was het onderwerpingritueel bij de burcht van Mathilde echter slechts een episode. De koning was pas 26 jaar toen hij dit deed en had nog bijna 30 jaar voor de boeg. Voor een biograaf zijn andere aspecten interessanter. Wat weten we over de persoonlijkheid van Hendrik IV? Hoe verliepen zijn vriendschappen met de armen, met de burgers van de steden, met de joden? Was hij werkelijk een zedendelinquent, zoals de Saksen beweerden, of misschien toch meer een hoofse minnaar zoals de rest van zijn Aquitaanse familie? Was de door Gregorianen van ketterij beschuldigde in werkelijkheid een diep gelovig mens, bijbelvast en devoot aan de maagd Maria? Op deze en andere vragen hoopt dit boekje antwoorden te geven, hypotheses aan te dragen en impulsen voor verder onderzoek te bieden. Over Canossa zullen we het niet meer hebben. 900 jaar na zijn dood verdient de mens Hendrik IV ook wel eens wat aandacht.

 

[1] Vita Heinrici IV imperatoris  20-24. “…ibi vigiliis, lacrimis et nationibus vacabant,… quamquam mors eius plangenda non fuit, quam bona vita praecessit.

[2] Of zij dit ook deden is onbekend, Lampert van Hersfeld beweert van niet. De Saksen zouden de zoon niet geaccepteerd hebben, “ aangezien een slechte koe ook vaak een slecht kalf voortbrengt”.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s