Hoe zag hij eruit? Poging tot reconstructie

Het is een algemeen aanvaard vooroordeel dat er in de elfde eeuw nog geen individuele, natuurgetrouwe portretten gemaakt werden. “Alle derartige Portäts jener Zeit zeigten nie den Menschen, sondern immer den Herrscher. Seine ideale Grösse galt es darzustellen; für Individualität war kein Platz.“[1]

“… zeitgenössiche Darstellungen zeigen Heinrich IV eher in seinem Herrsteramt denn als Individuum… Wie sah Heinrich IV. Aus? Wir wissen es nicht, denn es gibt keine zeigenössiche Bilder von ihm…“[2]

„Individuelle bildliche Darstellungen, die einen Zugang zu seiner Persönlichkeit eröffnen könnten, sind für diese Zeit nicht zu erwarten. Heinrich  wird beschrieben als ‚von schönen Körper und von hohem Wuchs’.“ [3]

Dat Hendrik IV corpore formosus, statura procerus was,[4] wordt bevestigd door het antropologisch onderzoek dat plaatsvond na de opening van de graven van de Saliërs in 1901. Van Hendrik IV en Hendrik V kon worden vastgesteld dat zij meer dan 1.80 m lang en atletisch gebouwd waren. De schedel van Hendrik IV, die goed bewaard was gebleven, werd nauwkeurig opgemeten. Aan de hand van die metingen probeerde men zijn gelaatstrekken te reconstrueren. Hij moest er derhalve als volgt uitgezien hebben.[5]

 

  • De schedel was ovaal, het voorhoofd was betrekkelijk laag en vloeiend, de wenkbrauwbogen staken wat naar voren.
  • De oogkassen waren opvallend groot.
  • De neus was lang, smal en vrijwel recht.
  • Op de neusrug bevond zich een kleine kromming.
  • De onderkaak had een karakteristieke vorm, kort en breed, met een kleine ronde, vooruitstekende kin van geringe hoogte.

Medewerkers van het Historisches Museum der Pfalz Speyer hebben met behulp van computer-animaties aan de hand van foto’s van de schedel van Hendrik IV getracht het gezicht van deze keizer in een plastische reconstructie zichtbaar te maken. Helaas hebben zij het achterwege gelaten deze reconstructie te vergelijken met eigentijdse afbeeldingen van Hendrik IV. Wanneer men echter de foto’s van de schedel van Hendrik IV die in 1901 gemaakt werden vergelijkt met eigentijdse portretten, valt een treffende gelijkenis op. In het onderstaande voorbeeld is de schedel vergeleken met het portret van de keizer in de Kaiserchronik van Ekkehard van Aura[6] en de proporties van beide hoofden bleken exact met elkaar overeen te stemmen. Alle individuele trekken die de schedel van Hendrik IV vertoont, de grote oogkassen, de lange smalle neus en de brede, naar voren springende  kaak, zijn ook afgebeeld in het portret in de Kaiserchronik, evenals de snor waarvan de haren nog werden aangetroffen op de schedel, die hier wat vervormd lijkt doordat de mond geopend is.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het ronde gezicht van Hendrik IV met de snor, de vorm van de kin en de grote ogen is ook weergegeven op zijn zegel (boven).  Dezelfde kenmerken zien we opnieuw in het laatste “portret” van Hendrik IV bij zijn troonsafstand in 1106, hoewel de keizer hier na een periode van gevangenschap duidelijk vermagerd lijkt (onder)[7].

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In de “Bijbel van Hendrik IV” (Italië, omstreeks 1075) zijn Job (boven) en koning Salomo (onder) afgebeeld met de gelaatstrekken van Hendrik IV zelf, nog jong en zonder baard. We zien de inmiddels bekende  kenmerken: opvallend grote ogen en een smalle neus, ronde wangen (met blosjes) en een relatief brede kaakpartij met een enigszins vooruitstekende kin.

[1] Wolfram, H., 130.

[2] Heinrich IV,Kaiser, Kämpfer, Gebannter. Historisches Museum der Pfalz Speyer (2006).

[3] Boshof, E., Die Salier, 189.

[4] Schramm, Die deutschen Kaiser, 115.

[5] Kubach, E.,  Der Dom zu Speyer. Textband 1060-1068.

[6] Cambridge, Corpus Christi College, Ms. 373, fol . 60r.

[7] Chroniek van Ekkehard van Aura.

Advertenties

Over Ria van Loenen

Historica en tekstschrijfster, werkt aan de eerste biografie van de middeleeuwse koning en keizer Hendrik III (1039-1056), heeft een aantal essays over keizer Hendrik IV (1050-1106) geschreven en werkt aan een reconstructie van het leven van zanger en componist Marc'Antonio Pasqualini (1614-1691).
Dit bericht werd geplaatst in Persoonlijkheid en uiterlijk. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s